Ulica Starowiejska to najstarsza arteria Gdyni, położona w samym sercu Śródmieścia. Rozciąga się od Placu Gdynian Wysiedlonych aż po ul. Świętojańską, łącząc tym samym okolice dworca z nadmorskim centrum miasta. To tu przez dekady koncentrowało się życie handlowe, społeczne i kulturalne rozwijającej się Gdyni. W tym wpisie przedstawimy jej dokładne położenie i wymiary, opowiemy o początkach i przemianach na przestrzeni lat, przybliżymy dawne i obecne atrakcje oraz przypomnimy miejsca, których już dziś nie ma, ale które zapisały się w historii miasta.

Położenie i ogólne informacje o ulicy

Ulica Starowiejska ma dokładnie 758 metrów długości. Rozpoczyna się na Placu Gdynian Wysiedlonych, biegnąc dalej przez skrzyżowania m.in. z ul. 3 Maja, Mściwoja, Władysława IV, Zygmunta Augusta i Abrahama. Kończy się zaś przy ul. Świętojańskiej. Usytuowana jest równolegle do ul. 10 Lutego i stanowi jedną z głównych osi komunikacyjnych oraz handlowych śródmieścia.

Zabudowa ulicy jest zwarta, z budynkami ustawionymi w jednej linii wzdłuż chodników. Nadaje to całości spójny, miejski charakter. Dominuje tutaj architektura z lat 20. i 30. XX wieku — proste bryły, funkcjonalne układy, duże przeszklenia parterów i stonowana kolorystyka elewacji. Większość budynków ma 5–7 kondygnacji. W ostatnich latach ulicę ozdobiły również dodatkowe elementy małej architektury, zieleń oraz strefy piesze.

Historia ulicy Starowiejskiej

Historia ulicy Starowiejskiej sięga czasów średniowiecza, kiedy to Gdynia była jeszcze niewielką wsią rybacką. Już w XIII wieku stanowiła główny trakt łączący zabudowania wsi z drogą prowadzącą do Oksywia.

Na przełomie XIX w. ulica nosiła różne nazwy. Początkowo była to ul. Panieńska, od klasztoru sióstr miłosierdzia, następnie stała się niemiecką Altdorfstraße, a wkrótce Dorfstraße (Wiejska). W tym czasie była to jednak nadal piaszczysta droga z parterową zabudową, przy której stały m.in. szkoła, poczta i gospoda.

Przełomem w historii ulicy okazał się okres po 1920 roku, gdy Gdynia znalazła się w granicach odrodzonej Polski. W tym czasie rozpoczął się okres intensywnej przebudowy. Trakt został wyprostowany, utwardzony i wybrukowany, a jego nazwę zmieniono na tę, która funkcjonowała aż do dziś – ul. Starowiejska (z krótką przerwą – w trakcie II wojny światowej, w ramach germanizacji, nosiła nazwę Gotenstraße). Miało to na celu uznanie jej statusu jako najstarszej ulicy w mieście. W latach 20. i 30. powstawały tu również pierwsze modernistyczne kamienice z lokalami handlowymi w parterach. Jednocześnie ulica stawała się zatem centrum życia miejskiego, gdzie skupiała się działalność usługowa oraz gastronomiczna.

Życie ulicy na przestrzeni lat

Przedwojenna ul. Starowiejska była jednym z najbardziej tętniących życiem miejsc w Gdyni. W parterach modernistycznych kamienic działały sklepy, pracownie rzemieślnicze, piekarnie, a także kawiarnie i restauracje, które szybko stały się punktami spotkań mieszkańców. To właśnie tutaj można było załatwić codzienne sprawy, zrobić zakupy, a wieczorami spędzić czas przy kolacji czy kawie.

Na ulicy przy skrzyżowaniu z ul. Świętojańską w 1928 swoją działalność rozpoczął również Hotel Centralny (zastąpił on działającą w tym miejscu wcześniej gospodę Augusta Skwiercza, która jako „Picadilly” była przez długi czas jedyną restauracją w Gdyni). Był to jeden z pierwszych nowoczesnych hoteli w Gdyni. Znajdowały się w nim m.in. restauracja, czy sale bankietowe. Naturalnie zatem przełożyło się to na jeszcze większą rozpoznawalność ulicy.

Po wojnie zmienił się nieco charakter usług. Do dawnych sklepów i kawiarni dołączyły punkty usługowe i placówki bankowe. W latach 70. i 80. Starowiejska była głównym miejscem zakupów w Śródmieściu, a na jej chodnikach przewijały się codziennie setki mieszkańców.

Najnowsza przebudowa

W latach 2022–2023 ulica Starowiejska przeszła gruntowną modernizację w ramach miejskiego projektu „Klimatyczne Centrum”. Jej celem było dostosowanie przestrzeni do współczesnych potrzeb mieszkańców i turystów, przy jednoczesnym zachowaniu jej historycznego charakteru. Za sumę nieco ponad 10 mln zł, w ramach prac:

Poszerzono chodniki.
Posadzono nowe drzewa i krzewy.
Dostawiono parklety i ławki.
Wyeksponowano historyczny bruk.
Wprowadzono jednakowe oświetlenie.
Zmniejszono ruch samochodowy.
Polepszono infrastrukturę rowerową m.in. poprzez dodanie miejsc postojowych dla jednośladów.

Ulica dziś

Ul. Starowiejska, mimo wprowadzonych zmian, zachowała swój kameralny, miejski charakter. Dziś pełni rolę jednej z głównych arterii handlowo-usługowych Gdyni. W parterach kamienic mieszczą się sklepy odzieżowe, punkty jubilerskie, drogerie, księgarnie, a także liczne kawiarnie i restauracje. Nie brakuje tu również placówek bankowych, punktów usługowych czy salonów fryzjerskich.

Zabytki i architektura

Ulica Starowiejska to prawdziwa kapsuła historii Gdyni. W jednym miejscu można znaleźć miejsca, które łączą jej rybackie początki, modernistyczną rozbudowę i obecne rewitalizacje. Będąc na miejscu, warto zwrócić uwagę na:

Domek Antoniego Abrahama (Starowiejska 30) – pochodzi z 1904 roku. Ten niewielki dom, zbudowany przez Jana Skwiercza, był przez kilka lat domem kaszubskiego działacza Antoniego Abrahama. W 1936 roku na jego facjadzie zawieszono tablicę upamiętniającą jego pobyt. Od 1969 jest wpisany do rejestru zabytków, a przez lata pełnił także funkcję oddziału Muzeum Miasta Gdyni. Obecnie mieści się tu restauracja.
Klasztor Sióstr Miłosierdzia św. Wincentego a Paulo (Starowiejska 2) – powstał na początku XX wieku. Stanowi też jeden z pierwszych centrów opieki społecznej w Gdyni.
Kamienica Hundsdorffów (Starowiejska 7) – to modernistyczny budynek, który powstał w latach 1932–1935 przy rogu Starowiejskiej i Abrahama. Wpisana do rejestru zabytków, to przykład charakterystycznej architektury międzywojennego Śródmieścia.

Podsumowanie

Ulica Starowiejska to wyjątkowe miejsce na mapie Gdyni. Przez wieki była głównym traktem łączącym ważne punkty osady, a po nadaniu Gdyni praw miejskich stała się centrum życia handlowego, usługowego i kulturalnego. Dzisiaj, po niedawnej rewitalizacji, jest przyjazną przestrzenią do spacerów, zakupów i spotkań, a zachowane zabytki przypominają o jej bogatej przeszłości.